GIS en Participatieve Enquêtes
Gebruik van GIS om participatieve enquêtes over kinderrechten in West-Afrika te analyseren.
Artikelpresentatie
Dit artikel onderzoekt de resultaten van een participatieve enquête van UNICEF over kinderrechten, met een specifieke focus op West-Afrika. Het analyseert hoe deze enquêtes dienen als vitale instrumenten voor bewustwording, jongeren een stem geven en kritieke sociale kwesties zoals seksueel geweld en mensenhandel benadrukken. Door middel van verschillende voorbeelden en gegevens contrasteert het stuk het potentieel van participatieve instrumenten om gerechtigheid te stimuleren met hun beperkingen op het gebied van representativiteit en politieke implementatie.
Hieronder kunt u het volledige artikel lezen met interactieve vertaling. Beweeg over de Franse tekst om de Nederlandse versie te zien!
Quand les jeunes s’expriment sur les droits de l’enfant
La mise en cartographie d’un sondage participatif de l’UNICEF
Wanneer jongeren zich uitspreken over kinderrechten
Het in kaart brengen van een participatieve enquête van UNICEF
Introduction
En novembre 2025, l'UNICEF a rendu publique les résultats de leur dernière enquête internationale. Cette fois-ci, il s’intéressait aux droits de l’enfant, c'est-à-dire aux droits des individus de moins de 18 ans. Ce sondage était particulièrement intéressant car il s'adressait à un public jeune, avec la majorité des répondants étant âgés de moins de 25 ans. La question était simple : qu’en pensez-vous des droits de l’enfant dans votre pays? A la clôture du l’enquête, le nombre total des répondants s’élevait à 46 631 personnes de plus de 100 pays différents.
Parmi le tout, l’Afrique occidentale a enregistré le taux de réponse le plus élevé (10%). C'est pourquoi il semble intéressant de se concentrer sur cette région pour l’analyse (voir carte). Avec les Nations Unies qui publient régulièrement des sondages dans le cadre de son service de presse pour planifier leurs prochaines mises en action, dans quelle mesure les sondages participatifs permettent-ils de rendre visibles les opinions et les besoins sociaux des populations selon les différents contextes géographiques ?
Un moyen de sensibilisation
Tout d’abord, les sondages participatifs peuvent se servir comme un moyen de sensibilisation. La première question du sondage était celle-ci : « Saviez-vous que les enfants ont un ensemble de droits particuliers ? ». Les réponses (voir graphique) nous montre une réalité forte : si la reconnaissance des droits de l'enfant dans le monde semble être inscrite dans les textes internationaux, elle n’est pas toujours comprise localement. La majorité des répondants ne reconnaissent ces droits que partiellement, tandis que la reconnaissance entière des droits reste minoritaire. En effet, cette question peut ouvrir les yeux, sensibiliser, et faire réfléchir les répondants sur le contexte social de leur pays.
Inleiding
In november 2025 heeft UNICEF de resultaten van hun laatste internationale enquête bekendgemaakt. Deze keer lag de focus op kinderrechten, dat wil zeggen de rechten van personen jonger dan 18 jaar. Deze enquête was bijzonder interessant omdat hij zich richtte op een jong publiek, waarbij de meerderheid van de respondenten jonger dan 25 jaar was. De vraag was simpel: wat vindt u van kinderrechten in uw land? Bij sluiting van de enquête bedroeg het totaal aantal respondenten 46.631 mensen uit meer dan 100 verschillende landen.
Over het geheel genomen noteerde West-Afrika het hoogste responspercentage (10%). Daarom lijkt het interessant om voor de analyse op deze regio te focussen (zie kaart). Nu de Verenigde Naties regelmatig peilingen publiceren als onderdeel van hun persdienst om hun volgende acties te plannen, in hoeverre maken participatieve enquêtes het dan mogelijk om de meningen en sociale behoeften van bevolkingsgroepen zichtbaar te maken volgens verschillende geografische contexten?
Een middel tot bewustwording
Allereerst kunnen participatieve enquêtes dienen als een middel tot bewustwording. De eerste vraag van de enquête was deze: "Wist u dat kinderen een reeks specifieke rechten hebben?". De antwoorden (zie grafiek) tonen ons een sterke realiteit: hoewel de erkenning van kinderrechten in de wereld in internationale teksten lijkt te zijn opgenomen, wordt dit lokaal niet altijd volledig begrepen. De meerderheid van de respondenten erkent deze rechten slechts gedeeltelijk, terwijl volledige erkenning van rechten een minderheid blijft. Deze vraag kan inderdaad de ogen openen, het bewustzijn vergroten en respondenten laten nadenken over de sociale context van hun land.
Graphique 1 : « Saviez-vous que les enfants ont un ensemble de droits particuliers ? »
Grafiek 1: "Wist u dat kinderen een reeks specifieke rechten hebben?"
Deuxièmement, les sondages font parler les citoyens. L’anonymat lié au questionnaire laisse les répondants la liberté d’exprimer leurs opinions sans être jugés. Ils donnent une voix indirects aux participants et leur permet de donner un message aux autorités locales qui peuvent parfois leur sembler loin.
Par exemple, la carte ci-dessus représente la façon dont la pratique des droits des enfants sont perçus par les répondants. Nous observons de fortes disparités régionales, avec des taux particulièrement élevés en Mauritanie (38 %) et en Guinée (34 %), où plus d'un tiers des participants expriment le sentiment que les droits des enfants ne sont pas ou peu respectés.
D’autres pays montrent également des chiffres élevés avec le Sénégal (28 %), le Mali (25 %), le Niger (24 %) et le Bénin (24 %) qui ont des taux supérieurs au quart des répondants. Seulement quatre pays parmi les 16 pays interrogés ont une part plus basse comme le Libéria (11 %), le Ghana (16 %), la Sierra Leone (18 %) et le Nigeria (18 %).
Un moyen de prise de parole
Selon une base de données publiée par les Nations Unies en mars 2025 intitulé Sexual Violence in Childhood (Violence sexuelle pendant l'enfance), l'Afrique centrale et occidentale arrive en tête des régions où les abus sexuels sont les plus considérables, suivie par l'Afrique australe et orientale (voir graphique). Parmi tous les abus, ce sont malheureusement les filles qui sont les plus impactées. En effet, ces abus incluent les mariages forcés, les filles victimes de mutilations génitales et d'excision, ainsi que le taux de grossesse chez les adolescentes le plus élevé au monde (UNICEF, date inconnue). Les sondages comme celui-ci peuvent aider à mettre en lumière ces injustices.
Kaart: "Denkt u dat de kinderrechten in uw gemeenschap worden gerespecteerd?"
Legenda: Aandeel respondenten dat schat dat kinderrechten niet of slecht worden nageleefd
Ten tweede geven enquêtes burgers een stem. De anonimiteit gekoppeld aan de vragenlijst laat respondenten de vrijheid om hun mening te uiten zonder veroordeeld te worden. Ze geven een indirecte stem aan deelnemers en stellen hen in staat een bericht te geven aan lokale autoriteiten die soms ver weg lijken.
De kaart hierboven geeft bijvoorbeeld weer hoe de praktijk van kinderrechten door respondenten wordt waargenomen. We observeren sterke regionale verschillen, met name hoge percentages in Mauritanië (38%) en Guinee (34%), waar meer dan een derde van de deelnemers het gevoel uitdrukt dat kinderrechten niet of slecht worden nageleefd.
Andere landen tonen ook hoge cijfers met Senegal (28%), Mali (25%), Niger (24%) en Benin (24%) die percentages hebben boven een kwart van de respondenten. Slechts vier landen van de 16 ondervraagde landen hebben een lager aandeel zoals Liberia (11%), Ghana (16%), Sierra Leone (18%) en Nigeria (18%).
Een middel om zich uit te spreken
Volgens een database gepubliceerd door de Verenigde Naties in maart 2025 getiteld "Seksueel Geweld in de Kindertijd", staan Centraal- en West-Afrika op de eerste plaats onder regio's waar seksueel misbruik het grootst is, gevolgd door Zuidelijk en Oostelijk Afrika (zie grafiek). Van alle misbruiken zijn helaas meisjes het meest getroffen. Deze misbruiken omvatten inderdaad gedwongen huwelijken, meisjes die slachtoffer zijn van genitale verminking en besnijdenis, evenals het hoogste aantal tienerzwangerschappen ter wereld (UNICEF, datum onbekend). Enquêtes zoals deze kunnen helpen deze onrechtvaardigheden aan het licht te brengen.
Graphique 2 : « Part d'abus sexuels envers les enfants par région mondiale »
Grafiek 2: "Aandeel seksueel misbruik tegen kinderen per wereldregio"
"Le véritable caractère d'une société se révèle dans la manière dont elle prend soin de ses enfants."
- Nelson Mandela
Un moyen de rendre justice
La sensibilisation et l'expression d'opinions sont des objectifs importants des sondages participatifs, mais leur impact sur la vie quotidienne dépend largement de la manière dont les résultats sont interprétés sur le terrain. Les enquêtes publiques peuvent donc devenir un moyen de rendre justice lorsque les citoyens se mettent en action. Vous trouverez ci-dessous quelques acteurs qui contribuent à la lutte contre la violence envers les enfants en Afrique de l'Ouest.
- Hindou Laghdaf (Mauritanie): « La violence sexuelle a toujours été un sujet tabou en Mauritanie, et les familles réglaient généralement les problèmes entre elles. Nous avons sensibilisé les écoles et les médias à l'existence de nos brigades spécialisées pour les mineurs, afin que les familles connaissent mieux leurs droits et soient désormais plus enclines à venir elles-mêmes porter plainte. »
- CNLTPPA (Guinée): En Guinée, la forme la plus courante de violence envers les enfants est la traite des personnes. L'exemple le plus courant est celui des porteurs. 69% des enfants victimes de la trafique humaine à Boké et 61% à Mamou sont amenés à porter de lourdes charges sur les marchés ou dans les gares routières (Okesh & al., 2022). Le Comité National de Lutte contre la Traite des Personnes (CNLTP) est la principale plateforme de coordination pour les politiques de lutte contre cette violence.
- SAFIN (Nigéria): « L'initiative Save the Future of Children [...] a aidé plus de 20 000 enfants en leur fournissant divers services de protection sociale. Elle a été fondée en réponse à l'augmentation alarmante des violations des droits des enfants, notamment les mariages d'enfants, l'exploitation, les abus sexuels, le travail des enfants, la traite des enfants, la violence à l'encontre des enfants, la négligence et la pauvreté infantile » (Site SAFIN)
"Het ware karakter van een samenleving wordt onthuld in hoe ze haar kinderen behandelt."
- Nelson Mandela
Een middel om gerechtigheid te leveren
Bewustwording en het uiten van meningen zijn belangrijke doelen van participatieve enquêtes, maar hun impact op het dagelijks leven hangt grotendeels af van hoe de resultaten ter plaatse worden geïnterpreteerd. Openbare onderzoeken kunnen daarom een middel tot gerechtigheid worden wanneer burgers actie ondernemen. Hieronder staan enkele actoren die bijdragen aan de strijd tegen geweld tegen kinderen in West-Afrika.
- Hindou Laghdaf (Mauritanië): "Seksueel geweld is altijd een taboeonderwerp geweest in Mauritanië, en families regelden problemen over het algemeen onderling. We hebben scholen en de media bewust gemaakt van het bestaan van onze gespecialiseerde brigades voor minderjarigen, zodat families hun rechten beter kennen en nu eerder geneigd zijn om zelf een klacht in te dienen."
- CNLTPPA (Guinee): In Guinee is mensenhandel de meest voorkomende vorm van geweld tegen kinderen. Het meest voorkomende voorbeeld is dat van dragers. 69% van de kindslachtoffers van mensenhandel in Boké en 61% in Mamou wordt ertoe gebracht zware lasten te dragen op markten of busstations (Okesh et al., 2022). Het Nationaal Comité tegen Mensenhandel (CNLTP) is het belangrijkste coördinatieplatform voor beleid om dit geweld te bestrijden.
- SAFIN (Nigeria): "Het initiatief Save the Future of Children [...] heeft meer dan 20.000 kinderen geholpen door hen verschillende sociale beschermingsdiensten te bieden. Het werd opgericht als reactie op de alarmerende toename van schendingen van kinderrechten, waaronder kinderhuwelijken, uitbuiting, seksueel misbruik, kinderarbeid, kinderhandel, geweld tegen kinderen, verwaarlozing en kinderarmoede" (SAFIN Website)
Pour voir le témoignage de Hindou Laghdaf : https://www.youtube.com/watch?v=g-vMzj86LMI&t=2s
Om de getuigenis van Hindou Laghdaf te bekijken: https://www.youtube.com/watch?v=g-vMzj86LMI&t=2s
Conclusion et limites
Il a été observé que les sondages participatifs peuvent être un moyen de sensibilisation, de prise de parole, et de la justice. Malgré ces atouts, elles peuvent avoir ses limites. Tout d'abord, il est possible que les résultats ne soient pas représentatifs de l'ensemble de la population. Dans ce cas précis, le nombre des répondants de chaque pays ne dépassait jamais 2000. Il nous sera donc impossible de connaître la proportion réelle de ce que pense toute la population de l'Afrique occidentale. Ensuite, il est possible que les résultats soient influencés par des facteurs culturels ou sociaux. En effet, certaines personnes ne sont pas enclines à exprimer des avis critiques sur des sujets sensibles comme les violences ou les discriminations. Enfin, même si les sondages participatifs font parler les citoyens, les autorités ne sont pas toujours en mesure ou ne veulent pas les traduire en actions concrètes. Ce qui nous fait questionner de son efficacité. Nous pouvons donc nous demander : comment pourrions-nous optimiser la diffusion, le partage d'opinions et l'efficacité des sondages participatifs ?
Conclusie en beperkingen
Er is waargenomen dat participatieve enquêtes een middel kunnen zijn voor bewustwording, inspraak en gerechtigheid. Ondanks deze troeven kunnen ze hun beperkingen hebben. Ten eerste is het mogelijk dat de resultaten niet representatief zijn voor de gehele bevolking. In dit specifieke geval overschreed het aantal respondenten uit elk land nooit de 2000. Het zal voor ons daarom onmogelijk zijn om de werkelijke verhouding te weten van wat de gehele bevolking van West-Afrika denkt. Ten tweede is het mogelijk dat de resultaten worden beïnvloed door culturele of sociale factoren. Sommige mensen zijn inderdaad niet geneigd om kritische meningen te uiten over gevoelige onderwerpen zoals geweld of discriminatie. Tot slot, zelfs als participatieve enquêtes burgers aan het woord laten, zijn autoriteiten niet altijd in staat of bereid om deze te vertalen naar concrete acties. Dat doet ons twijfelen aan de effectiviteit ervan. We kunnen ons daarom afvragen: hoe kunnen we de verspreiding, het delen van meningen en de effectiviteit van participatieve enquêtes optimaliseren?